SANAT FELSEFESİ VE EDEBİYAT

 

Felsefe, sanat ve edebiyat tartışmalarının bu seferki adresi Malatya. Sanatsal düşünüş, felsefi ideolojik düşünceyi oluşturan dört disiplinden birisi. Diğerlerini bilim, politika ve sanat olarak anmak gerekiyor. Sanat felsefesi ise felsefenin bir alt dalı olarak görülebilir. Sanat eserlerinde güzellik araştırması yapıyor. Güzeli araştırırken estetikle de örtüştüğü anlar vardır sanat felsefesinin. Estetik sanattaki güzelle birlikte doğadaki güzele de yönelir. 19. yüzyılda estetiğin bir bilim olduğu da ileri sürülmüştür. Edebiyata gelince, onu da sanatın bir disiplini olarak belirlemek gerekiyor. Fonetik sanatların içinde yer alan müzik, şiir ve özellikle de romanı kapsıyor.

Sanat da, sanat felsefesi de diğer disiplinler gibi masum bir insan etkinliği değildir. Direniş odağı olduğu gibi sistemle uzlaştığı anlar ve momentler de vardır. Yine onun direnç ve devirme etkinliği olduğunu söylemek yanlış olmaz. Aynı şeyleri edebiyat içinde söyleyebiliriz şüphesiz. Sanatın eski bir insan etkinliği olduğuna ise kuşku yoktur. İnsanın etik ve estetik incelik kazanması da sanat ve edebiyat sayesindedir. Sanat ve edebiyat konusunda düşünür ve filozofların hemfikir olduğu da söylenemez elbette. Kant’a göre sanat, estetik kaygılarla yapılıyor; Hegel ise tersine sanatın kamusal ya da toplumsal kaygılarla yapıldığı kanaatinde.

Sanat, diğer bilim ve düşün disiplinlerinden farklı olarak kulağa ve göze hitap etmekle biliniyor. Heykeli de dikkate alırsak dokunma duyusunun da işlevsel olduğu ortaya çıkıyor. Sanatsal ürünlerin verdiği hazlara psikolojik ve estetik hazlar diyebiliriz. Bunlar kalıcıdır. Yeme ve içme gibi hazlar olsun cinsel hazlar olsun bunlar da insan için son derece gerekli ve önemli hazlardır. Bunlara duyumsal hazlar demek yanlış olmaz. Duyumsal hazların etkisi, duyulduğu sırada dışlaşır ve etkili olur. Sonra bellekten gider. Estetik hazlar gibi kalıcı değildir. Acıkınca yenilen lezzetli bir yemek, açlık ihtiyacı giderilince sona erer. Oysa izlenen bir tablodan, filmden veya okunan bir şiirden alınan haz, uzun zaman hatta uzun yıllar etkisini sürdürür.